چربی خون و انواع آن!

چربی‌خون به مولکول‌های لیپیدی موجود در جریان خون گفته می‌شود که در دو گروه عمده‌ی کلسترول و تری‌گلیسرید طبقه‌بندی می‌شوند. بدن انسان به دریافت چربی از مواد غذایی نیاز دارد چراکه یک منبع اصلی برای انرژی محسوب می‌شود. به‌علاوه چربی به جذب برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی در بدن انسان کمک می‌کند. هم‌چنین برای ساختن غشا سلولی، غلاف‌هایی که اعصاب را احاطه می‌کنند و لخته شدن خون موردنیاز است. خوردن زیاد غذاهایی که حاوی چربی‌های اشباع هستند می‌تواند به بالا بردن سطح کلسترول در خون منجر شود. اضافه‌ی کلسترول ممکن است در سطح عروق خونی رسوب کند که به آن‌ها پلاک کلسترول گفته می‌شود. این پلاک به سخت شدن رگ‌های بدن و ایجاد آترواسکلروزیس و بیماری‌های قلبی و سکته منجر می‌شود. درنتیجه ارزیابی چربی‌های خون با تشخیص ریسک بیماری‌های قلبی و همچنین تصمیم‌گیری در ارتباط با درمان فرد مرتبط است.

 

 

انواع چربی خون

چربی خون دارای انواع مختلفی است که شامل:

تری گلیسیرید، چربی است که از طریق خوردن غذاهای مضر با کالری بالا وارد بدن می‌شود. بدن مقدار اضافی کالری را تبدیل به تری گلیسیرید کرده و در سلول‌های چربی ذخیره می‌سازد. تری گلیسیرید برای عملکرد برخی سلول‌ها ضروری هستند، اما تری گلیسیرید بیش‌ازحد، ناسالم است.

کلسترول نوعی از چربی هست که در تمام سلول‌های بدن وجود دارد. این نوع چربی (کلسترول) در خون حل نمی‌شود و توسط لیپوپروتئین‌ها وارد سلول و از آن خارج می‌شود. لیپوپروتئین از ترکیب پروتئین و چربی به و جود آمده است و چربی را در خون حمل می‌کند. کلسترول نیز انواع مختلفی دارد.

انواع کلسترول

LDL:

  LDL یا لیپوپروتئین با چگالی کم (کلسترول بد) هست. LDL دارای مقدار زیادی کلسترول و مقدار کمی پروتئین است. وظیفه LDL حمل کلسترول و دیگر چربی‌ها در خون است. چنانچه میزان کلسترول LDL در خون افزایش یابد، این کلسترول در دیواره رگ‌های خونی که وظیفه تغذیه قلب و مغز را دارند، رسوب‌کرده و منجر به تنگ شدن این عروق می‌شوند. این وضعیت می‌تواند انعطاف‌پذیری رگ‌ها را کم کرده و منجر به انسداد سرخرگ، تصلب شرایین، ایجاد لخته و درنهایت حمله قلبی و یا سکته شود.

 HDL:

  HDL  یا لیپوپروتئین با چگالی بالا (کلسترول خوب) هست.  HDL دارای مقدار زیادی پروتئین و مقدار کمی کلسترول هست. این نوع لیپوپروتئین، کلسترول را از خون برمی‌دارد و به کبد می‌برد. در حدود یک‌چهارم تا یک‌سوم کلسترول خون از نوع HDL است. این نوع کلسترول برخلاف نوع LDL مانع بروز حمله قلبی استتا جایی که کاهش یافتن این کلسترول در خون کمتر از ۴۰ میلی‌گرم در دسی لیتر می‌تواند خطر حمله قلبی را افزایش دهد. این نوع کلسترول با پیشگیری از رسوب کلسترول LDL، از انسداد رگ‌ها و خطرات بعدی جلوگیری می‌کند.

 

 

علائم و عوارض افزایش چربی خون

افراد مبتلابه چربی خون علائم زیر را دارند، این علائم عبارت‌اند از:

  • احساس سنگینی، خستگی یا کوفتگی در بدن.
  • خواب‌آلودگی
  • سوزش و احساس افزایش حرارت بدن و کف پا
  • دردهای ناحیه ساق و کف پا
  • سردرد و سنگینی سر
  • خشکی و تلخی دهان
  • سرگیجه و وزوز گوش
  • سرگیجه و سنگینی سر، خواب‌آلودگی، تپش قلب  بعد از مصرف غذاهای چرب و تسکین این علائم با خوردن آب‌غوره، آب‌لیمو یا سرکه.
  • افزایش تعریق بدن.
  • ورم و پف کردن صورت.
  • سکته مغزی: کاهش خون‌رسانی به اندام‌ها به‌خصوص مغز عملکرد طبیعی آن را مختل کرده و فرد را دچار سکته مغزی می‌کند.
  • افزایش بیماری‌های قلبی: زمان افزایش کلسترول خون چربی در سطح رگ رسوب می‌کند و رسوب چربی موجب تنگ شدن عروق و به دنبال آن کاهش خون‌رسانی می‌شود بنابراین قلب نمی‌تواند خون غنی از اکسیژن به‌اندازه‌ی کافی دریافت کند، بنابراین فرد مبتلابه بیماری‌های قلبی خواهد شد.
  • افزایش چربی خون همراه با بیماری‌هایی مانند کم‌کاری تیروئید، برخی بیماری‌های کبدی و کلیوی، بیماری‌های قند (دیابت)، نارسایی مزمن کلیه، چاقی، بعضی از عفونت‌ها، اعتیاد به الکل، ایدز و … نیز دیده می‌شود.

عوامل اثرگذار بر غلظت کلسترول خون

  • مصرف مواد غذایی چرب
  • مصرف مواد غذایی با کالری بالا و به مقدار زیاد
  • کم بودن فعالیت بدنی
  • در وضعیت کلسترول خون وراثت و ژن‌ها نقش مهمی دارند.
  • سن و جنس: میزان افزایش غلظت کلسترول خون از 20 سالگی شروع می‌شود و میزان کلسترول در زنان قبل از یائسگی کمتر از مردان است.
  • سیگار کشیدن: سطح کلسترول بد خون را افزایش می‌دهد و باعث تجمع پلاکت در شریان‌ها می‌شود.
  • ژنتیک: اگر کلسترول بالا در بین اعضای خانواده و فامیل شایع است شما نیز مستعد ابتلا به این مشکل خواهید بود.
  • داروها: برخی از داروهای خاص مانند انواع دیورتیک‌ها می‌توانند سطح کلسترول را افزایش دهند.

 

 

درمان چربی خون

ترکیبی از داروها و تغییرات سبک زندگی، درمانی مؤثر برای کنترل چربی خون بالا است. همچنین ممکن است پزشک مکمل‌های خاصی را تجویز کند.

  • داروها: داروهای مختلفی هستند که از آن‌ها برای درمان اختلال لیپیدی استفاده می‌شود که عبارت‌اند از: استاتین‌ها: این داروها مانع تولید کلسترول در کبد می‌شود و بعد کبد کلسترول را از خون حذف می‌کند. استاتین‌ها کلسترول‌هایی که در شریان‌ها رسوب‌کرده‌اند را جذب می‌کنند.
  • مهارکننده‌های جذب کلسترول: این داروها سطح کلسترول را با کاهش جذب کلسترول خوراکی پایین می‌آورد. گاهی این داروها را با استاتین‌ها ترکیب می‌کنند.
  • مکمل‌ها: مکمل‌های اسید چرب امگا ۳ سطح چربی و LDL خون را کاهش می‌دهند. اسید چرب‌های امگا ۳ چربی‌های غیراشباع شده‌ای هستند که معمولاً در ماهی‌هایی مانند سالمون به‌صورت طبیعی یافت می‌شوند. روغن‌های گیاهی مانند کانولا و روغن‌زیتون نیز دارای امگا ۳ هستند.
  • کاهش مصرف چربی‌ها: اگر تری‌گلیسرید خونتان بالاست مصرف روزانه چربی شما نباید بیشتر از ۳۰ تا ۳۵ درصد کل انرژی دریافتی باشد. چربی‌های اشباع و چربی‌های ترانس مانند کره، مارگارین و چربی‌های جامد باید محدود شوند
  • کاهش مصرف کالری‌های اضافی: یکی از علت‌های مهم افزایش تری‌گلیسرید افزایش وزن است. کاهش وزن تدریجی می‌تواند به بهبود چربی‌های خون ازجمله تری‌گلیسرید کمک زیادی کند.
  • افزایش مصرف فیبرهای غذایی: مصرف فیبرهای غذایی مانند سبوس گندم، آب گریپ‌فروت و پسیلیوم و سبزی‌ها می‌تواند چربی‌های خون را کاهش دهد و مصرف آن‌ها همراه با غذا مفید است.
  • قطع استعمال دخانیات: مصرف سیگار علاوه برافزایش چربی‌های مضر به کاهش چربی‌های مفید منجر شده و خطر سکته قلبی و کبد چرب را افزایش می‌دهد.
  •  برنامه منظم ورزشی: یک برنامه ورزشی منظم موجب افزایش جذب چربی‌ها توسط عضلات فعال‌شده و منجر به کاهش آن‌ها در خون می‌شود.
  • کاهش مصرف قندهای ساده: از شیرینی‌ها و قندهای ساده کمتر استفاده کنید. قندهای ساده به‌ویژه فروکتوز به‌سرعت تبدیل به تری‌گلیسرید می‌شوند.
  • دریافت کافی ویتامین‌ها و مواد مغذی: ویتامین‌ها و مواد مغذی خاصی می‌توانند به کاهش تری‌گلیسرید کمک کنند. ویتامین C و اسیدهای چرب امگا-۳ از این دسته هستند. برای تأمین ویتامین C از سبزی‌ها و میوه‌ها بیشتر استفاده کنید. سعی کنید غذاهای حاوی امگا-۳ مانند سالمون، سویا و گردو را در رژیم غذایی خود قرار دهید. روغن ماهی می‌تواند به کاهش فشارخون و کاهش تشکیل لخته‌های خونی در عروق نیز کمک کند.

 

 

رژیم غذایی مناسب برای کاهش چربی خون

در کنار راه‌های درمان چربی خون باید هم از رژیم غذایی مناسبی پیروی کرد و هم ورزش کرد. این رژیم غذایی شامل:

  • کمتر غذاخورده و بيشتر فعاليت کنيد. اگر می‌خواهيد تری گلیسیرید خود را کاهش دهيد بايد مقدار انرژی که می‌سوزانيد بيشتر از مقداری باشد که دريافت مي‌کنيد.
  • قند و شکر، شيرينی و شکلات را از برنامه غذايی خود حذف کنيد. کربوهيدرات‌های پيچيده مثل نان، غلات سبوس‌دار، سبزی‌ها، میوه‌ها و حبوبات بهتر از کربوهيدرات‌های ساده مثل قند و شکر هستند.
  •  ۳- شیرینی‌ها همانند يک سم براي شماست. شکر هيچ ماده مغذي ندارد و فقط کالري دارد. خيلي سريع هم تبديل به تری‌گليسريد می‌شود. نوشابه‌ها، دسرهاي شيرين، شيريني‌ها، شکلات، کيک، کلوچه، آب‌نبات، آدامس، آب‌میوه‌های مصنوعی، ژله، کرم کارامل همگي داراي قند هستند.
  •  غذاهايی را که دارای مقدار زيادی انرژی و کربوهيدرات هستند، نخوريد. گوشت لخت، ميوه‌ها و سبزي‌ها، لبنيات کم‌چرب بايد قسمت عمده غذای دريافتی شمارا تشکيل دهند.
  • مقدار و نوع چربي مصرفي خود را در نظر داشته باشيد. چربي‌هاي اشباع و جامد مثل روغن نباتي جامد، کره، مارگارين، چربي گوشت، پوست مرغ، لبنيات پرچرب، خامه و سس مايونز را مصرف نکنيد. روغن‌های گياهی مايع مصرف کنيد. مصرف اسيدهاي چرب اُمگا ۳ موجود در ماهي و روغن تخم کتان برای شما مفيد است.
  • به‌هیچ‌عنوان الکل ننوشيد زيرا الکل خيلي سريع مقدار تري گلیسیرید خون را افزايش مي‌دهد.

چربی خون هم مانند سایر بیماری‌ها عوارض خطرناکی مانند سکته قلبی را به همراه دارد. پس چه‌بهتر که برای دچار نشدن به این بیماری‌ها از ابتدا برنامه تغذیه خود را بر اساس اصول درست تغذیه تنظیم کنیم. در صورت دچار شدن به چربی خون یکی از راه‌های درمان آن کاهش وزن و تغذیه مناسب است. برای داشتن یک برنامه تغذیه درست و برنامه ورزشی مناسب برای کاهش چربی خون، تحت نظر یک متخصص تغذیه بودن شمارا زودتر به نتیجه موردنظر می‌رساند. به پیشنهاد ما به سایت غفاری دایت هم سری بزنید تا با ثبت اطلاعات خود در قسمت رژیم من رژیم غذایی مخصوص کاهش چربی خون را دریافت کنید.

 

دیدگاهتان را بنویسید